اصول ترکیب‌بندی

بخش قبلی مقاله

ترکیب‌بندی در واقع چگونگی چیدمان عناصر بصری و ایجاد رابطه‌های خاص بصری در یک اثر است. با توجه به مفهوم کلی که یک اثر بیان می‌دارد رابطه اجزای نسبت به کل اثر تنظیم و تبیین می‌شود. عناصر مختلف بصری می‌توانند آرایش‌های گوناگونی داشته باشند تا در نهایت در کل اثر هماهنگی، وحدت یا تنوع ایجاد کنند. اصل وحدت، که لازمه انسجام و هماهنگ بودن اجزا در یک اثر است از تعادل بین عوامل شکل‌دهنده یک اثر حاصل می‌شود. اصل هماهنگی، بر کلیتی متناسب و دارای نظم در بین اجزا تأکید می‌کند. تنوع، نیز بر ایجاد کلیتی متنوع و جذاب تصویری تأکید دارد.
اصول کلی ترکیب بندی به دو دسته تقسیم می شوند: دسته اول، اصولی که به ساختار کلی اثر و رابطه اجزا به کل اثر مربوط می‌شوند و بر اساس روابط اجزای نسبت به کل، همه چیز را تحت نظم و نظارت خود در می‌آورند. دسته دوم، اصولی هستند که به روابط اجزا نسبت به هم توجه می‌کنند، این روابط در نهایت می‌توانند به وحدت کلی اثر، هماهنگی یا تنوع آن کمک کنند.
تعادل، تمرکز، حرکت، تضاد، تکرار و تناسب حاصل آرایش‌های متنوع عناصری چون خط، رنگ، بافت و غیره هستند. در اینجا به طور مختصر هرکدام از این عناصر را توضیح می دهیم.

تعادل (Balance): منظور از تعادل آرایش عناصر بصری به‌منظور القای حس ثبات و هماهنگی است. در هنر، تعادل بیشتر از اینکه دیده شود، احساس می‌شود. تعادل محصول توزیع مناسب فرم ها و اشکال بر اساس اندازه، وزن و رنگ آن‌ها است.
تعادل در آرایش عناصری که در تضاد با یکدیگر هستند، ممکن است از طریق تعادل متقارن، رسمی، نامتقارن یا تعادل نهفته تأمین گردد. در تصویر شام آخره اثر لئوناردو داوینچی، اگر یک محور عمودی در مرکز تصویر در نظر بگیریم، می بینیم که چگونه هنرمند با توزیع متقارن عناصر بصری نظیر خط و رنگ، تعادل ایجاد کرده است

نقطه تمرکز (Emphasis): نقاط تمرکز یک اثر، نقاطی هستند که بیش از سایر قسمت‌ها توجه بیننده را به خود جلب می‌کنند. هنرمند برای خلق نقاط تمرکز از عواملی مانند: رنگ، تیرگی و روشنایی یا تضاد کمک می‌گیرد.

حرکت (Movement): حرکت، محصول قرار دادن و تکرار عناصری مانند خط،
رنگ یا فرم در قسمت‌هایی از اثر به منظور القاکردن حس جابه‌جایی است.

تضاد (Contrast)
تضاد، ایجاد نوعی آرایش با تکیه بر ویژگی‌های متضاد بین اجزا است. خصوصیات متضاد معمولاً مربوط به رنگ، اندازه، محل و جهت قرار گرفتن اجزا هستند. در پرده جیمز ویستلر تضاد بین رنگ تیره و روشن کاملاً مشهود علاوه بر این، هنرمند با تکیه بر تضاد بین رنگ‌های سیاه و سفید یک تعادل نامتقارن هم ایجاد کرده است.

تکرار (Rhythm) یعنی به‌کارگیری اجزا واحد یا شبیه به هم در فواصل منظم یا نامنظم برای خلق یک اثر، مفهوم تکرار به مفهوم حرکت بسیار نزدیک است بن بیان دیگر، تکرار اجزا همسان یا شبیه به هم عامل تداعی حرکت هستند.

تناسب (Proportion): تناسب از یک سو، یعنی ایجاد رابطه متناسب بین اجزای یک اثر و از سوی دیگر، یعنی رابطه متناسب اجزا با کل اثر، با تکیه بر ویژگی هایی مانند اندازه، ابعاد، مقدار، رنگ و غیره.
یکی از مهم‌ترین معیارهایی که در تناسبات، سهیم است اندازه بدن انسان است. به همین جهت هنگام ساختن اشیاء مورد نیاز انسان، اندازه متوسط یک انسان در نظر گرفته می‌شود. برای تعیین اندازه‌ها، فرمول‌ها و قواعدی ابداع شده است که معروف‌ترین و پرکاربردترین آن‌ها، شیوۀ «نسبت طلایی» است.
نسبت طلایی، نسبتی است که در طی قرون متمادی، نزد فرهنگ های مختلف شناخته شده و مورد استفاده قرار گرفته است. این نسبت در واقع نسبت دو بخش نامساوی به هم است به طوری که نسبت بخش بزرگ‌تر به بخش کوچکتر، برابر با نسبت کل، به بخش بزرگتر باشد.

عدد فی: نسبت طلایی معمولاً با حرف یونانی فی (0) نشان داده می‌شود. این حرف از نام فیدیاس هنرمند و مجسمه‌ساز یونانی گرفته شده که این نسبت را در ساختن معبد پارتنون مورد استفاده قرار داده است.
اعداد فیبوناچی: نسبت های طلایی به طرق مختلف در فرهنگ های گوناگون مورد توجه قرار گرفته است. فیبوناچی ریاضی دان ایتالیایی قرن سیزدهم میلادی نیز به نسبتی بین اعداد پی برده است. اعداد فیبوناچی از جمع عدد قبلی با بعدی به دست می‌آیند که اگر حاصل جمع را بر عدد بزرگتر تقسیم کنیم، عددی که به دست می‌آید تقریبا معادل عدد فی است که از آن‌ها به‌عنوان نسبت‌های عددی مورد استفاده در تقسیم‌بندی طلایی یاد کرده اند، مثل ۳ به ۲، ۸ به ۱۳۵ به ۸ و الی آخر.
مستطیل طلایی: مستطیلی که عرض و طول آن در تناسب طلایی باشد یک مستطیل طلایی نامیده می‌شود.
در طبیعت به نمونه های فراوانی از این نسبت‌های طلایی روبه‌رو می‌شویم مثلاً قسمت داخلی لاک حلزون منطبق بر نسبت‌های مارپیچ طلایی است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای دریافت مهمترین اخبار فراخوان‌های هنری در دنیا
لطفا ایمیل خود را وارد نمایید

شما همچنین می توانید وارد کانال تلگرام ما شده و از آخرین فراخوان‌های خارجی مطلع شوید
@cheetart
اطلاعاتم را ثبت کن