Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!

زبان تصویر

بخش  قبلی مقاله

بخش دوم مقاله

میدان سه بعدی 

زبان تصویر2
زبان تصویر2

از آنجایی که میدان دید هیچ مرز مشخص و تعریف‌شده‌ای ندارد، با نگریستن به یک منظره خاص، به مردمی که در کوچه و بازار قدم می زنند یا حتا فقط یک جسم، تنها می‌توانیم نسبت به موقعیتی که در آن قرار داریم به درکی فضایی از مشاهداتمان دست یابیم. هر فردی موقعیت، جهت و فاصله جسمی را که در برابر دیدگان خود مشاهده می‌کند، نسبت به موقعیتی که در آن قرار دارد، می سنجد. پس از ارزیابی موقعیت، در حالی که بدن در نقطۀ مرکزی قرار دارد جهت خود را به بالا، پایین، چپ یا راست تغییر می‌دهد، یا در نقطه‌ای ساکن می‌ایستد و به بسط و کشش اندام‌های خود می‌پردازد. محور افقی و عمودی که شخص در وسط آن قرار دارد پیش‌زمینه‌ای ناپیدا و ساکن محسوب می‌شود و اختلافات بصری در برابر این پیش‌زمینه تفسیر و تشریح می‌گردند. اگر فرد سر، چشم‌ها یا بدن خود را حرکت دهد به این معنا که در موقعیت خود تغییر ایجاد کند و متعاقباً میدان شبکیه‌ای نیز از موقعیت عمودی اولیه‌اش خارج گردد، بی‌درنگ اجسامی را در برابر دیدگان خود خواهد یافت که در نزدیک‌ترین فاصله از او قرار دارند؛ اما نقش اولیه بدن و جهت‌های اصلی فضا همچنان به همان صورت باقی خواهند ماند.

 

میدان تصویر 

میدان دید یک تصویر، پراکندگی کمتری دارد و به مرزهای یک صفحه تصویر و دو بعد از این سطح محدود می شود. چارچوب معیار از جهت فضایی کلیتری که ناظر در آن قرار دارد، به پیش‌زمینه جدیدی از میدان تصویر و به چهار مرز و دو بعد تغییر می یابد و به این ترتیب چارچوبی نو خلق می گردد، دنیایی با قوانین جدید و روابط تازه.
چهار طرف صفحه تصویر معمولاً جهت‌های اصلی فضا قلمداد می‌شوند و هر یک از واحدهای بصری موجود در آنها به‌لحاظ فضایی، جداگانه و مجزا هستند و موقعیت، جهت و فواصل‌شان به‌دلیل ارتباط با نواحی مرزی، محورهای افقی و عمودی این دنیای تازه خلق شده را شکل می‌دهند. این صفحه تصویر دو بعدی نقطه مرکزی این میدان فضایی را به خود می‌گیرد و هر واحد بصری طوری ظاهر می‌گردد که گویی یا از این نقطه در حال فاصله گرفتن یا در حال پیشروی به‌سوی آن است. ازاین‌رو این‌گونه به‌نظر می‌رسد که نقطه، خط یا شکل از ویژگی‌های فضایی خاصی برخوردار هستند. اگر یک نقطه یا خط در یک موقعیت خاص و نقطه یا خطی دیگر در موقعیت دیگری از سطح گذاشته شوند، موقعیت این واحدهای بصری نسبت به حاشیه تصویر در قالب شکلی پویا از حرکت و جابه‌جایی، از مفاهیم فضایی متفاوتی برخوردار می‌گردند. عناصر به تناسب موقعیتشان در صفحه تصویر، یا در حال حرکت به سمت چپ، راست، بالا و پایین یا در حال دور و نزدیک شدن هستند. واحدهای بصری به تعبیری، سطح را در قالب جهانی فضایی با جهت و قدرت خاص خود به تصویر می‌کشند که در نهایت نیز به نیروهای فضایی مبدل می‌گردند.

نیروهای فضایی

سنگ، درخت، ماهی و… هر یک ماهیت و موجودیت خاص خود را دارا هستند. سنگ با حرکت‌های ناپیدا و نهان، عمود بر وزن خویش، ماهیتی ایستا و ساکن دارد. درخت می‌تواند خود را در هر جهتی بگستراند، اما قادر به تغییر موقعیت خود نیست. ماهی هم حرکت می‌کند و هم تغییر موقعیت می‌دهد. به کلامی دیگر هر یک قادرند به تناسب ماهیت خاص خود عمل کنند. به همین نحو هر واحد قابل رویتی که روی صفحه تصویر قرار می‌گیرد، نیز ماهیتی را از آن خود می‌سازد.
چشم، موقعیت، جهت و تفاوت اندازه، شکل، روشنی، رنگ و بافت‌ها را ارزیابی و شبیه‌سازی می‌کند و ویژگی‌های این تجربه عصبی‌عضلانی را به خاستگاه خود منتقل می‌سازد. از آنجایی که هر شکل، رنگ، درجه، بافت، جهت و موقعیت، تجربه‌ای با ویژگی‌های متفاوت هستند، با قرار گرفتن روی یک سطح مسطح مشابه به ناچار سبب پیدایش تضادهایی ذاتی می‌شوند. این تضادها را تنها زمانی می‌توان از میان برد، که حرکت این عناصر در صفحه تصویر نمایان گردد. این حرکت‌های مجازی، فضای تصویر را طرح ریزی و شکل می‌دهند و در قالب نیروهای فضایی به فعالیت در می‌آیند. این ویژگی فضایی از مفاهیم ضمنی این حقیقت است که نشانه‌های بصری به اجسامی شباهت دارند که به‌صورت تجربی مشاهده شده اند. فرد با نگریستن به سطحی دوبعدی، فضا را تجربه می‌کند چراکه در ضمیر ناخوداگاه خود سعی دارد حس القایی از هر یک از ویژگی‌ها و مقیاس‌های بصری در یک کل منسجم را سازماندهی و درک کند. در این مسیر اما به لطف ارتباطی که میان هر یک از

تصویر ۵
تصویر ۵

ویژگی‌ها با هم و با سطح تصویر وجود دارد، ناگزیر باید مفهومی فضایی به این ارتباط‌ها القا کند.
در نمایی از کار کاپفرمان (تصویر ۵)، اشکال مربعی شکلی به رنگ سیاه در مستطیل‌هایی قرار داده شده‌اند که نشان می‌دهد یک شکل مشابه در شرایط مختلف و به واسطه ارائه تعاریف متفاوتی از خطوط مرزی صفحه تصویر، تغییر می‌یابد. اگر بتوان این مربع کوچک را با جهت اصلی فضا منطبق ساخت، به شکل مربع مشاهده خواهد شد؛ به این خاطر که به موازات خطوط مرزی صفحه تصویر قرار گرفته است و این که با توجه به چارچوب معیار بعدی، در یک موقعیت افقی عمودی (صفحه کتاب) واقع می‌گردد. از این منظر می‌توان گفت که به زمینه‌ای که روی آن ظاهر می‌گردد بستگی دارد. اما اگر زمینه مطابق محور افقی‌عمودی باشد، نقش مربع در حالت مورب نه تنها ثبات و شکل اصلی خود را از دست می‌دهد بلکه با تبدیل شدن به یک لوزی، دستخوش تغییراتی نیز می‌گردد. مطالعه این نمودار این امر را بدیهی می‌سازد که رابطه این واحد با خطوط مرزی تصویر، ماهیتی فضایی به آن می‌بخشد. در تصویر اول، ساکن اما معلق می‌نماید؛ در تصویر بعدی، ساکن و پایدار است؛ تصویر سوم یک تغییر شکل و از دست رفتن ماهیت اصلی را نشان می‌دهد و در نهایت تصویر آخر که تغییر ماهیت از شکل مربع به لوزی را القا می‌کند.
بخواهیم یا نخواهیم، در سطح یک تصویر هر وجه تمایز بصری، القاگر حسی از فضاست. یک طرح چاپی، یک دست‌نوشتۀ ناخوانا روی ورق کاغذ، لکه‌های رنگی روی بوم نقاشی، یک عکس، یک تغییر ناگهانی و ناخودآگاه در نور یا نقشی که حامل پیامی عاطفی دگرگون کننده است، همه‌ و همه به‌یاری فرآیندی ماهیت فضایی می‌یابند که از طریق آن چشم قادر خواهد بود اختلافات بصری را در یک کل منسجم سازماندهی کند.
پیش از آن که فرد بتواند برای برقراری ارتباط با یک پیام عینی به استفاده از زبان تصویر تکیه کند، باید بر گسترۀ وسیع باورهای حسی خود از ارتباط میان نیروهای فضایی در سطح تصویر اشراف و احاطۀ کامل یابد و انباشت چنین تجربیاتی است، که به مدد آموزش یک کلام بصری می‌آید. به بیان دیگر آنچه به آموزش فنی موسوم است، یعنی همان تسلط بر یک مهارت خاص یا عادت خاص بازنمایی بصری، را باید به زمانی موکول کرد که فرد به اصول و مبانی عینی زبان تصویر احاطۀ لازم را یافته است.

 

برگرفته از کتاب:
زبان تصویر
نویسنده: جئورگی کپس
ترجمه: سارا خلیلی
ناشر: یزدا

ادامه مقاله

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای دریافت مهمترین اخبار فراخوان‌های هنری در دنیا
لطفا ایمیل خود را وارد نمایید

شما همچنین می توانید وارد کانال تلگرام ما شده و از آخرین فراخوان‌های خارجی مطلع شوید
@cheetart
اطلاعاتم را ثبت کن