Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!

زبان تصویر

بخش قبلی مقاله

بخش پنجم مقاله

 

میدان روانشناختی

نیروهای ذهنی متمایل به برقراری تعادل نه تنها در قوۀ ذهن و هوش که در سطح روان شناختی نیز نمود می‌یابند. جذبه و گیرایی غروب یا طلوع آفتاب میل و علاقه مقاومت‌ناپذیر برآمده از اشکال و رنگ‌های متغیر زبانه‌های آتش یا طرح‌های موزون و بازتاب امواج بر پهنه دریا، همه و همه حامل معنا و مفهومی گویا و بدیهی هستند. ما هیچ‌گاه از تحول و دگرگونی‌های بصری که به‌رغم گونه‌گونی به حفظ یگانگی و وحدت خود میل دارند، خسته نمی‌شویم و بی‌هیچ حس اجبار و الزامی، این تحولات بی‌پایان را دنبال می‌کنیم. اما یک جنبه حائز اهمیت از چنین تجربه‌هایی، تهییج واکنش، اندیشه و حسی پهناور است بی‌آنکه ارتباط مستقیمی با واقعیت تصویر وجود داشته باشد. همان‌طور که یک پسربچه قادر است با حرکتی موزون، ناقوس بزرگ یک کلیسا را پی‌درپی به حرکت درآورد؛ نظم موزون شعله‌ها و امواج نیز می‌تواند ما را به سوی تجربیاتی به مراتب بزرگ‌تر و گسترده‌تر رهنمون سازد. فرد با درک الگوهای حسی، به سوی ساختارهای حاکم در قلمرو حس و هوش خود سوق داده می‌شود و به این ترتیب تجربه به تجربه‌ای تمام و کمال مبدل می‌گردد. از این رو برای نیل به توازن در گستره وسیع این بعد، لازم است دامنۀ فضایی زمانی این تجربه تجسمی حفظ گردد.
گرایش پویا به سازماندهی نیروهای بصری در یک کل منسجم، نقش خود را در این میدان روانشناختی و در برابر زمینۀ آمادگی برای مشاهده یک میدان توجه نشان می‌دهد. اما توجه و نگاه با دو محدودیت عمده در تقابل است: نخست محدودیت تعداد واحدهای نوری که در سیطرۀ خود دارد و دوم مدت زمان محدود برای تمرکز بر یک موقعیت نوری و درست وقتی محدودیت‌های میدان این تصویر دوبعدی برای موقعیت‌های واقعی این واحدهای بصری به مثابه یک چارچوب معیار لازم و حیاتی عمل می‌کنند، محدودیت‌های میدان روانشناختی هم به یک شرط لازم و ضروری برای قوانین سازماندهی تجسمی مبدل می‌شوند. گسترۀ فضایی سازماندهی تجسمی برای آنکه یک واحد بصری با یک روش حسی محض رویت شود، باید در منطقۀ کوچکی از شبکیه چشم اما با قوۀ دید واضح قرار گیرد؛ اما برای آنکه بتوان تصویر را با درک لازم مشاهده کرد. لازم است در میدان محدود و کوچکی از این کنش آگاهانه قرار گیرد. «فرآیند سازماندهی بصری را می‌توان نقشی در برابر زمینه میدان حس هوشیاری دانست. در تیرگی‌ها و ابهام این میدان، گستره‌ای از وضوح و کثرت پدیدار می‌گردد که آن را (میدان دقت) می‌خوانیم».
در درون این میدان، فرد می‌تواند قوۀ دید روشن و شفافی داشته باشد و هم‌زمان تعداد معدودی از واحدهای بصری هم موجود باشند. انرژی و نیروی این کنش آگاهانه، وسعت این وضوح و روشنی را تعیین می‌کند و برای درک و برقراری ارتباط با تعداد محدودی از واحدهای بصری کفایت می‌کند. در حقیقت تنها پنج یا شش عنصر مجزا را می‌توان همزمان و با وضوحی برابر نظاره‌گر شد.
فرد در رویارویی با یک میدان بصری پیچیده، روابط و هم‌بستگی‌های اولیه آن را در نظر می‌گیرد. همان‌طور که در هر شکل و ساختاری به جستجو برای یافتن کوچک‌ترین یکپارچگی سطحی مبادرت می‌جوییم، در سازماندهی‌های بصری نیز میل به نظم‌بخشی به اختلاف‌ها و تمایزهای بصری و تقلا برای یافتن کوچک‌ترین یکپارچگی و وحدت فضایی به چشم می‌خورد. فرد در مواجه با همهمه و آشفتگی‌های بصری، نخست نسبت به خلق بزرگ‌ترین گستره فضایی ممکن در کوتاه‌ترین زمان ممکن واکنش نشان می‌دهد.

تصویر۳۹
تصویر۳۹

برخی از ویژگی‌های بصری معمولاً همراه با هم و در قالب پیکره‌ای فضایی رویت می‌شوند. با نگاه به یک شبکه سایه‌روشن زده‌ای که به اندازه نسبتاً زیادی بزرگ‌نمایی شده است، آنچه مشاهده خواهد شد، نقطه‌های سیاه رنگ در ابعاد مختلف و فواصلی به رنگ سفید است. اما با نگاه آنی به این تصویر این اختلاف‌های بصری به سوی ظهور یک کل منسجم سازماندهی می‌شوند. برخی از نقطه‌های سیاه به یک شکل و برخی دیگر به شکلی دیگر دیده می‌شوند. برخی از عناصر به هم نزدیک‌تر و از این رو با هم مشاهده می‌گردند، برخی به دلیل شباهت در ابعاد، جهت و شکل‌شان به هم می‌پیوندند و تنها پس از یک سازماندهی آنی و لحظه‌ایست که می‌توان شاهد تشابه نقش این شبکه با تصویر چشم انسان شد (تصویر ۳۸).
سازماندهی این متعلقات بصری، فرآیندی به مراتب پایه‌ای‌تر از تشخیص خود اجسام است. در حیات وحش کثرت و تعدد تدابیر حیوانات در پنهان کردن خود از دشمنان‌شان نیز پرده از نقش و کارکرد قانون سازماندهی بصری برمی‌دارد. مار از روی غریزه چنان خود را استتار می‌کند که گویی دیگر مار نیست و این همانا قاعده اجتماع و انبوه واحدهای کوچک‌تر شکل و رنگ است. چون در آفرینش یک تصویر پیوند میان ویژگی‌های بصری اولیه، نقشی تعیین‌کننده‌تر از روابط موجود میان یک تجربه عملی دارد، نقش و نگارهای بدن مار به راحتی در طرح زمینه محو می‌شود و شکل واقعی آن را باید در یک تجربه دیگر مشاهده کرد.

 

نزدیکی

تصویر ۴۰
تصویر ۴۰

نزدیکی یا مجاورت ساده‌ترین شرط سازماندهی یک تصویر است. واژه‌ها اساساً به دلیل مجاورت و نزدیکی زمانی عناصر صوتی با یک انسجام کلامی واضح شنیده می‌شوند. در واقع به این دلیل واژه‌ها را در قالب کلیت‌هایی مجزا و تفکیک شده می‌خوانیم که حروف هر یک از این واژه‌ها نسبت به حروف اول و آخر کلمات بعدی به هم نزدیک‌تر هستند. ستاره‌های آسمان را به دلیل مجاورت و نزدیکی نسبی‌شان به یکدیگر در طرح ها و اشکال مختلف ترسیم می کنیم، به بیان کلی‌تر، نزدیک‌ترین فاصله میان واحدهای حسی، گویای کمترین میزان مقاومت در برابر ارتباطات درونی است و از این روست که در یک شکل ثابت متبلور می‌گردند. در میدان تجربه بصری، نزدیکی واحدهای بصری، ساده‌ترین شرط تبلور «مجموعه‌های بصری منسجم است. ما یک نقاشی یا یک طرح چاپی را نخست از طریق قانون مجاورت مفصل‌بندی می‌کنیم. واحدهای بصری که در یک صفحه تصویر در نزدیک یکدیگر قرار دارند معمولاً با هم مشاهده می‌شوند و متعاقباً می‌توان آنها را در نقش‌هایی منسجم تثبیت کرد.
تصویر برگرفته از آثار کورت کافکا می‌تواند به توضیح قانون مجاورت کمک شایانی کند. اگر دو خط موازی تا منتها الیه‌شان به یکدیگر نزدیک شوند، در قالب یک واحد منفرد مشاهده می‌شوند. اما از آن‌جایی که فضای میان آن دو محصور است، به نظر مجزا از فضای پیرامون می‌نمایند. اگر دو خط موازی دیگر هم از بیرون به این دو خط بی‌افزاییم، نقش ایجاد شده به واسطه فاصله میان آنها ویژگی خود در قالب یک کل منسجم را از دست می‌دهد و تنها به عنوان زمینه‌ای برای این دو واحد جدید عمل می‌کند (تصویر ۴۰).
spatial organisation is the vital
fa ctorin an optical message
sp atialor gani sationist hevital
fa ctorin an optical message
spatial organisation is the vital
fa ctorin an optical message

برگرفته از کتاب:
زبان تصویر
نویسنده: جئورگی کپس
ترجمه: سارا خلیلی
ناشر: یزدا

 

ادامه مقاله

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای دریافت مهمترین اخبار فراخوان‌های هنری در دنیا
لطفا ایمیل خود را وارد نمایید

شما همچنین می توانید وارد کانال تلگرام ما شده و از آخرین فراخوان‌های خارجی مطلع شوید
@cheetart
اطلاعاتم را ثبت کن