Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!

حراج هنری تهران

بخش اول مقاله

حراج تهران شاید مهم‌ترین رویداد هنرهای تجسمی نباشد اما پرآوازه ترین و پرحاشیه‌ترین رویداد سال‌های اخیر محسوب می‌شود. حراج تهران در این چند سال، به مدد ارقامی که برای حوزۀ هنرهای تجسمی تازه و شگفت‌آور است و به‌دلیل حاشیه‌های متنوع و فراوان، بیش از مجموع برنامه‌های تجسمی و حتی مجموع نمایشگاه‌های مهم تهران، دوسالانه‌ها، جشنواره‌ها و… سرتیتر اخبار این حوزه را به خود اختصاص داده است.

حراج تهران از اولین دوره با نقدهای زیادی روبه‌رو شد. گاهی حراج را به‌ تنها فرشته نجات هنرهای تجسمی تعبیر کرده‌اند و گاهی در هر آنچه کاستی و خطاست، انگشت اتهام دراز کرده و مقصرش دانسته‌اند. نقدهایی که از عرش تا فرش را شامل حراج تهران و دست اندرکارانش کرده و هنوز می‌کند. واقعاً ماجرای حراج تهران چیست؟ چرا و چگونه به راه افتاد؟ هنرمندان نسل جدید تاجر شده‌اند یا تاجران علاقمند به هنر؟ حراج تا چه حد وام‌دار شرایط اقتصادی و تا چه اندازه وابسته به اوضاع سیاسی و اجتماعی است؟ آیا منفعت و آسیبی هم در بر دارد؟ آیا حراج با فساد اقتصادی ارتباط دارد و چنان‌که گفته‌اند، زائیده مافیا و فساد اقتصادی است یا مولد آن؟ نسبت حراج تهران با هنر و سایر رویدادهای هنری چیست؟ چرا دیگر حراج‌های گاه و بیگاه هنری نتوانسته‌اند با حراج تهران رقابت کنند؟

طرح این موضوع شاید کمی کدورت آفرین باشد اما واقعیت دارد. عمدۀ این نقدها، چه آنهایی که ستایش‌آمیز بوده‌اند و چه آنها که کوبنده و درآمیخته با دشنام و ناسزا، از یکجا برآمده‌اند؛ سوء تفاهم. حراج تهران نظام و تعریفی دارد که کمتر در تحلیل‌ها و بررسی‌ها با دقت کافی به کار منتقدین آمده است. اشتباه در شناخت جایگاه، ساختار و کارکرد عملی حراج تهران منبع سوءتفاهماتی است که بسیاری از گمانه‌زنی‌ها و اظهارنظرات را به بیراهه کشانده است. امیدها را ناامید کرده یا برای اقتصاد هنر، فضای انتزاعی و شکننده‌ای ایجاد کرده است.

مقایسه ناصواب حراج تهران با سایر رویدادهای این حوزه گاهی به‌سهو و گاهی به‌عمد باعث وضعیت تاریک و پرچالش موجود می‌شود. بعضی از هنرمندان و حتی مدیران فرهنگی تلاش می‌کنند این پدیده را در چهارچوب مطلق هنر ارزیابی کنند تا از این رهگذر گزارش و آماری فریبنده برای رونق هنرهای تجسمی دست‌و‌پا کنند یا ضعف‌های بخش‌های دیگر هنر را پشت هیاهوهای حراج، دور از چشم و بی‌اهمیت نشان دهند. در این میان شائبه حمایت‌ها و مساعدت‌های دولت که متولی بسترسازی و تولید ثروت است و نه تولید پول و کسب درآمد و شراکت‌های رسمی و غیررسمی مالی دور از ذهن نمی‌نماید. حمایت‌هایی که گاهی به واسطه تکذیب‌ها و انکارهای ناشیانه، افکار عمومی را حساس ‌تر هم کرده است.

حراج هنری تهران ۱
حراج هنری تهران ۱

عده‌ای از تشخیص «هنر»، «هنر سرگرمی» و «هنر صنعت» طفره می‌ روند و در قیاس آنها دچار اشتباهات کلیدی یا پنهان کاری عمدی می‌شوند. نباید حراج تهران را با معیاری غیر از سازوکارهای اقتصاد و حراج اندازه کرد. باید پذیرفت حراج تهران، پیش از آنکه رخدادی هنری باشد، فعالیتی اقتصادی و مبتنی بر کالایی به نام «هنر صنعت» است. حراج از کالامحوری تئوری‌های اقتصادی تبعیت می‌کند و اثر هنری را در تعریفی مغایر باورهای پیشین، وارد فرمول‌ها و محاسبات بازار و سرمایه و سود و… می‌کند. هنرمند و اثر هنری در حراج قاعدتاً سفارش‌پذیر است و از تأمین نظر خریدار و دلال یا استقبال از توصیه‌های برندسازی و… ابایی ندارد. بنابراین نباید از حراج تهران انتظاری مشابه دوسالانه‌ها و حتی بخش فرهنگی و هنری نگارخانه‌ها داشت.

حراج تهران بنا به تعاریف و اهدافی که دارد باید مثل هر تاجری، آثاری را عرضه کند که فروش و سود مالی بیشتری دارد. بنابراین کیفیت و خصوصیات محض هنری اگر چه امری مهم در این تجارت شمرده می‌شود اصل اول انتخاب و عرضه آثار نیست. از طرفی حراج به عکس رویدادهای ملی برای کسب رضایت مخاطب عام و خریدار طبقه متوسط و منتقد هنری و… تلاش نمی‌کند و حوزه وظایفش محدود به مشتری‌های بالقوه و با توجه به تراز قیمت‌ها، بسیار محدود است. توقع سپهسالاری هنر و ارتقای کیفیت و سلیقۀ هنری مردم از حراج، یا توقع وظایف آموزش تخصصی و عمومی و… از حراج، خواسته نامربوط محسوب می‌شود. اگر بی‌تعصب، وظایف ذاتی حراج تهران را بپذیریم، ناگزیر همه آنچه به‌عنوان انتقاد از سطح کیفی آثار یا الزاماتی که برای شرح کیفیت آثار حراج گفته شده است باید به کل منتفی و ناوارد فرض کنیم.

کیفیت در حراج تنها وقتی اولویت است که همسوی افزایش سود و قیمت باشد و عوامل افزایش قیمت دامنه‌ای وسیع‌تر از تک عنصر کیفیت دارند. از طرفی هم، فشار روانی حاصل از قدرت مالی حراج توانسته است در سلیقه بعضی از هنرمندان مشتاق به حضور در حراج و یا مخاطبانی که کیفیت را با میزان ارزش مالی می‌سنجند، تأثیرات مخربی به‌جا بگذارد که رفع آنها جز از طریق آشنایی کامل با ماهیت و کارکرد حراج ممکن نمی‌شود. از جمله ‌اینکه الزاماً حضور و فروش هیچ اثری در حراج نه به معنی ارزش‌های کیفی اثر و هنرمند است و نه خود به خود محکوم به انگ کنایه آمیز تجاری.

همچنین است دربارۀ اظهارنظراتی که محدودیت و تکرار شرکت‌کنندگان در حراج را نشانه رفته و آن را تعبیر به مافیا می‌کنند. بدیهی است هر صاحب تجارتی این حق را دارد که کالایی را عرضه کند که به هر دلیلی مایل به عرضه و فروش آن است. چه‌ این تمایل حاصل پیش‌بینی سود بیشتر باشد و چه از نسبت‌های شخصی و تجاری و گروهی و… نشأت گرفته باشد. همان‌طور که مثلاً انجمن‌های تخصصی هنرهای تجسمی برای برپایی نمایشگاه‌های عمومی خود (از جمله انبساط، ده روز با عکاسان، سرو نقره‌ای و…) شروطی برای مشارکت اعلام و از پذیرش آثار هنرمندان غیرعضو ممانعت می‌کنند. در واقع به عکس رویدادی مثل دوسالانه که رویدادی ملی و همگانی است و موظف به توزیع عادلانه فرصت بین هنرمندان، حراج تهران چنین تعهد ملی و فراگیری ندارد.

حراج مختار است برای حفظ منافع مالی خود و شرکت کنندگان در حراج نام خریداران خود را (به عنوان سرمایه اقتصادی حراج) محفوظ نگه‌ دارد. اگرچه‌ این امر، به لحاظ اصول شفاف‌سازی تجارت، برای عده‌ای مقبول نیست و به اعتقاد ایشان فرصت سوءاستفاده‌های اقتصادی را افزایش می‌دهد یا عاملی می‌شود برای محافظت از متخلفین مالی و اقتصادی جامعه. نمی‌توان این حقیقت را کتمان کرد که برخی از حامیان و طرفداران حراج، بیش از آنکه دلسوز هنر و اقتصاد هنر باشند، فرصتی این‌چنین را برای توسعۀ فعالیت‌های پنهان اقتصادی و حتی سیاسی خود لازم می‌دانند. البته در میان خریداران، اتفاقاً کم نیستند افرادی که اصراری بر گمنامی ندارند یا حتی گاهی به دلیل وسوسه کسب شهرت، جلب نظر، ترفندهای شغلی، تفاخر و تظاهر به تغییر طبقه اجتماعی و… تمایل زیادی به شناخته شدن دارند.

 

بخش دوم مقاله

منبع:‌

مهر

نویسنده:

سعید فلاح‌فر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای دریافت مهمترین اخبار فراخوان‌های هنری در دنیا
لطفا ایمیل خود را وارد نمایید

شما همچنین می توانید وارد کانال تلگرام ما شده و از آخرین فراخوان‌های خارجی مطلع شوید
@cheetart
اطلاعاتم را ثبت کن